Terugblik: Dag van de Circulaire Bouw 2025

Deze sessie ging in op de belemmeringen en kansen binnen wet- en regelgeving voor biobased en circulaire conceptwoningbouw. Coen Verboom liet zien dat veel obstakels ontstaan door technische definities, normen en rekenmethodes, zoals de huidige manier waarop milieuprestaties worden vastgesteld. Daarnaast werd duidelijk dat ook bredere beleidsdynamieken de opschaling vertragen. Jan-Willem van de Groep gaf vervolgens een vooruitblik op aanstaande Europese maatregelen, die veel verder gaan dan nu vaak wordt aangenomen. Deelnemers herkenden de punten sterk en bespraken hoe regelgeving zowel kan remmen als versnellen. Er werd opgehaald dat meer duidelijkheid, tempo en afstemming in beleid nodig zijn om biobased bouwen mainstream te maken.

Contact

Vragen of meer weten over deze deelsessie? Neem contact op met Joris Rommerts.

Mail naar 
joris.rommerts@circulairfriesland.frl

Of bel naar 06 13 60 80 96

In deze sessie stond het proces achter de Vezelhennepdeal centraal als voorbeeld voor ketenontwikkeling. De sprekers lichtten toe dat het sluiten van een biobased deal vraagt om langdurig vertrouwen tussen landbouw, industrie en bouw. Uit de discussie bleek dat transparante contracten, afnamegaranties en eerlijke prijzen voor boeren cruciale voorwaarden zijn voor opschaling. Ook werd benoemd dat wet- en regelgeving nu vaak te traag beweegt en dat betere methoden nodig zijn om milieu- en gezondheidseffecten te meten. De groep verkende daarnaast hoe nieuwe ketens kunnen ontstaan, welke rollen woningcorporaties en landelijke partijen spelen, en welke verdienmodellen kansrijk zijn. Belangrijke opbrengst: samenwerken is onmisbaar, er is momentum, maar normalisatie vraagt regie, data en brede betrokkenheid.

Contact

Vragen of meer weten over deze deelsessie? Neem contact op met Erik Fledderus.

Mail naar 
erik.fledderus@circulairfriesland.frl

Of bel naar 06 16 90 02 00

Deze deelsessie richtte zich op de kansen van hergebruik van bouwmaterialen, met een praktijkcase rond circulaire gevels van ziekenhuis Nij Smellinghe. De kernboodschap was dat de opdrachtgever een bepalende rol heeft: wanneer deze circulaire doelstellingen stelt, ontstaat sterke ketensamenwerking en worden innovaties haalbaar. Tegelijkertijd bleek uit de discussie dat hergebruik economisch vaak nog niet concurrerend is met traditioneel bouwen. Daarom werd gepleit voor beleidsmaatregelen zoals 0% BTW op hergebruikte materialen om de financiële drempel te verlagen. Deelnemers wisselden ervaringen uit over wet- en regelgeving, logistiek, kwaliteit en ontwerpprincipes zoals losmaakbaarheid. De sessie maakte duidelijk dat de techniek bestaat, maar dat doorbraken vooral afhankelijk zijn van opdrachtgeverschap, schaal en stimulering vanuit overheid en markt.

Contact

Vragen of meer weten over deze deelsessie? Neem contact op met Albert Bosscha.

Mail naar 
albert.bosscha@circulairfriesland.frl

Of bel naar 06 51 02 55 57

Deze sessie bood deelnemers concrete handvatten om drinkwaterbesparing te verankeren in woningbouwprojecten. Thea Timmermans presenteerde een overzichtelijke menukaart met technische maatregelen én een stappenplan dat opdrachtgevers helpt drinkwaterbesparing structureel mee te nemen in hun projecten. Johan Bel liet zien hoe grijswater-, regenwater- en vacuümrioleringstoepassingen al in de praktijk worden toegepast, inclusief lessen uit verschillende pilots. Ook de Friese context kwam nadrukkelijk terug: Harmen Wind en Rik Kooistra lichtten toe hoe drinkwaterbesparing een speerpunt is geworden in de gebiedsontwikkeling Hof fan Lemmer. De sessie maakte duidelijk dat de technieken beschikbaar zijn, maar dat bewust beleid, goede opdrachtgevers en ketensamenwerking nodig zijn om drinkwaterbesparing écht op schaal te realiseren.

Contact

Vragen of meer weten over deze deelsessie? Neem contact op met Länk Vaessen.

Mail naar 
lank.vaessen@circulairfriesland.frl

Of bel naar 06 18 34 47 05

Deze sessie verkende de vraag waar organisaties staan in de ontwikkeling van Human Capital binnen de circulaire bouw. Via een interactieve werkvorm brachten deelnemers in kaart of hun organisatie vooral agendeert, uitprobeert of al adopteert. Opvallend was dat de meeste partijen nog in de agenderende fase zitten, ondanks bestaande pilots. De koppeling met onderwijs blijkt vaak vooral via stages en afstudeeropdrachten te lopen. De behoefte aan samenwerking tussen ketenpartners werd breed gedeeld: leren moet niet per organisatie plaatsvinden, maar in gezamenlijkheid. Ook kwamen knelpunten zoals tijd, middelen en het ontbreken van een concreet aanbod naar voren. De sessie leverde richting op voor vervolgstappen én een groeiend netwerk.

Contact

Vragen of meer weten over deze deelsessie? Neem contact op met Joris Rommerts.

Mail naar 
max.eisenbart@circulairfriesland.frl

Of bel naar 06 24 84 49 62

In deze sessie stond de opschaling van circulair beton centraal. Deelnemers verkenden welke stappen nodig zijn om circulair beton de norm te maken en welke rol Circulair Mineraal en andere ketenpartners kunnen spelen. Uit de werkdiscussie kwamen barrières naar voren, zoals de noodzaak van schoon en goed gescheiden betonpuin, voldoende aanvoer en betere samenwerking tussen sloopbedrijven en vastgoedbeheerders. Losmaakbaarheid werd genoemd als cruciale ontwerpvoorwaarde voor toekomstig hergebruik. Daarnaast werd gesproken over aanbestedingscriteria waarmee opdrachtgevers de markt kunnen stimuleren. De sessie maakte duidelijk dat ketenafstemming, kwaliteit en duidelijke vraag vanuit de overheid bepalend zijn voor succes. Deelnemers kregen praktische handvatten en inspiratie om circulair betonprojecten verder te brengen.

Deze sessie benadrukte de urgentie van emissieloos bouwen in Fryslân, mede vanwege stikstofgevoelige Natura 2000-gebieden. Sprekers lichtten toe dat emissievrij werken steeds vaker noodzakelijk is om vergunningen te krijgen. Deelnemers kregen een overzicht van beschikbare subsidies en regelingen voor zowel opdrachtgevers als bedrijven, zoals SSEB, AanZET en SPUK SEB. Met het praktijkvoorbeeld van het klimaatneutrale fietspad Hatsum–Winsum lieten sessieleiders zien dat emissieloos bouwen haalbaar is wanneer partijen vroegtijdig samenwerken en ambities afstemmen. Belangrijke knelpunten die naar voren kwamen waren laadinfrastructuur, zekerheidsvraag en stroomcapaciteit. Tijdens het interactieve deel bleek breed draagvlak voor versnelling en een koploperspositie voor Fryslân. De sessie sloot af met een oproep tot structurele samenwerking en toekomstgericht opdrachtgeverschap.

Deze sessie liet zien hoe restwaarde een krachtig instrument kan zijn om circulaire ambities in het onderwijs haalbaar te maken. Veel bestaande schoolgebouwen kennen geen restwaarde en leveren uiteindelijk vooral kosten en afval op. Door nu losmaakbaar te ontwerpen en materialen als toekomstige grondstoffen te beschouwen, verandert het financiële plaatje compleet. Gemeente Heerenveen werkt al met afschrijven op basis van restwaarde en laat zien dat circulair bouwen hierdoor niet duurder hoeft te zijn. Tijdens de sessie ontstond veel interesse in hoe dit praktisch wordt ingericht; daarvoor zijn momenteel gespecialiseerde consultants nodig. Met voorbeelden zoals de Albertine Agnesschool werd duidelijk dat visie, lef en samenwerking een groot verschil maken. De belangrijkste conclusie: door anders te rekenen én anders te ontwerpen wordt circulariteit financieel én praktisch haalbaar.

In deze deelsessie maakten deelnemers kennis met de nieuwe “Koffer Circulaire Gebiedsontwikkeling”, een instrumentarium dat opdrachtgevers helpt om circulaire doelen te vertalen naar uitvoerbare keuzes. De koffer bestaat uit drie toolkits die ondersteunen van planvorming tot tenderstrategie. Met Toolkit II gingen de deelnemers actief aan de slag: in groepen onderzochten zij hoe je gezamenlijke ambities vormt door verschillende perspectieven en duurzaamheidsthema’s in samenhang te bekijken. Aan de hand van een fictief gebied koos elke groep passende interventies; interessant genoeg maakte iedere groep andere keuzes. De discussies die daardoor ontstonden lieten goed zien hoe waardevol multidisciplinaire afwegingen zijn. De sessie onderstreepte dat integrale gebiedsontwikkeling vraagt om reflectie, gesprek en het benutten van verschillende expertises om tot toekomstbestendige keuzes te komen.