Masterclass – Niet vechten tegen het water maar leven met het water
Toekomstbestendig bouwen in het veenweidegebied
Tijdens de masterclass op 19 februari 2026 in Heerenveen verkenden publieke opdrachtgevers hoe water en bodem leidend kunnen zijn voor gebiedsontwikkeling. De expositie inspireerde met toekomstbeelden, maar de echte vraag is: hoe vertaal je deze visie naar uitvoerbare projecten? Het project Veenkracht in Heeg laat zien hoe ambitie en uitvoerbaarheid hand in hand kunnen gaan en welke keuzes en samenwerking daarvoor nodig zijn.
Inspiratie uit de expositie Wateraarde
Alex van de Beld nam deelnemers mee door een toekomstbeeld van het veenweidegebied:
- Water en bodem als vertrekpunt voor ruimtelijke ontwikkeling.
- Kaarten, doorsneden en impressies laten zien hoe het landschap er anders kan uitzien
Belangrijk inzicht: een andere manier van wonen is mogelijk en voorstelbaar
Wateraarde is ontwikkeld door de Universiteit van Lund en de Academie van Bouwkunst Amsterdam, in opdracht van Provincie Fryslân, met samenwerking van gemeenten Leeuwarden, Smallingerland, Heerenveen en De Fryske Marren.
Van visie naar praktijk
Na de expositie werd de vertaalslag naar de praktijk gemaakt. Rik Kooistra (Wind Groep) presenteerde het project Veenkracht in Heeg:
- Klimaatadaptief, circulair en biobased bouwen in een kwetsbaar veenweidegebied
- Minimaal 55% van de gebruikte grondstoffen biobased/gerecycled
- CO₂-neutraal, MPG ≤ 0,50 en 50% besparing op drinkwatergebruik
- Waterneutraal: regenwater wordt vastgehouden en hergebruikt binnen het plangebied
Inzicht: techniek is beschikbaar; de echte uitdaging zit in het overbruggen van ambitie en uitvoerbaarheid.
Herkende dilemma’s
- Klimaatadaptieve wijk kan ecologisch kloppen, maar veiligheid en bereikbaarheid van hulpdiensten moeten gewaarborgd blijven
- Afvalinzameling en beheer vragen stevige infrastructuur
- Drijvende woningen vragen technische ingrepen in de bodem
- Autoluw wonen sluit aan bij beleid, maar zijn bewoners bereid zonder auto te wonen?
Deze voorbeelden laten zien dat bestaande regelgeving, markt en wooncultuur innovaties soms in de weg staan.
Drie hoofdspanningsvelden
1. Ambitie vs regelgeving
- Flexibiliteit binnen bouwbesluit, brandweereisen, parkeernormen en beheerprotocollen benutten
- Aanpassing van regelgeving agenderen waar nodig
- Gemeenten en provincies moeten ambities vertalen naar uitvraag, beleid en handhaving
2. Ambitie vs markt en gedrag
- Compacter wonen en gedeelde voorzieningen passen niet automatisch bij bewonerswensen of financieringsmodellen
- Betrek bewoners en markt vroegtijdig
- Presenteer alternatieven als kwaliteitsverbetering, niet als inlevering
3. Landschap vs woonwensen
- Hoogbouw = minder bodemimpact, maar past niet vanzelf in het Friese landschap
- Vrijkomende boerenerven bieden kansen voor nieuwe woonvormen zonder versnippering
- Expliciete keuzes maken per locatie voor landschap, infrastructuur en woonomgeving
Belangrijkste lessen
- Toekomstbestendig bouwen vraagt expliciete keuzes, samenwerking en integrale afwegingen
- Innovaties slagen alleen als ze haalbaar én aantrekkelijk zijn voor bewoners en markt
- De grootste uitdaging is organisatorisch en sociaal-cultureel, niet technologisch
Drie reflectievragen
- Hoe kunnen we binnen het bestaande systeem daadwerkelijk anders bouwen?
- Waar moet het systeem aangepast worden om innovatieve woonvormen mogelijk te maken?
- Wanneer zijn bewoners bereid anders te wonen dan zij gewend zijn?
Conclusie: Projecten zoals Veenkracht laten zien wat vandaag al mogelijk is binnen de huidige kaders: klimaatadaptief, circulair en toekomstbestendig bouwen. Tegelijkertijd maakt de masterclass duidelijk dat de grootste uitdagingen niet technologisch zijn, maar zitten in het overbruggen van ambitie en uitvoerbaarheid. Opdrachtgevers spelen daarbij een cruciale rol: zij moeten expliciete keuzes maken en zowel regelgeving als markt en gedrag betrekken bij de transitie. Elke keuze heeft consequenties voor landschap, infrastructuur, woonwensen en markt.
Over de Opdrachtgeversaanpak
Deze masterclass is onderdeel van de Opdrachtgeversaanpak van Fryslân Bouwt Circulair. Het doel van de aanpak is publieke opdrachtgevers te ondersteunen bij het integreren van circulaire en toekomstbestendige keuzes in hun projecten. Dat doen we door inspiratie te bieden, praktijkvoorbeelden te laten zien, knelpunten in regelgeving zichtbaar te maken en samenwerking tussen opdrachtgevers, markt en kennispartners te stimuleren.
